Marrëveshja e detit me Greqinë në 2009/ Si shkoi Shqipëria në negociata me vijën e drejtë bazë

Në 27 prill 2009 qeveria e Sali Berishës firmosi marrëveshjen e detit me Greqinë.

Me në fund dy vendet do të kishin kufi detar të përcaktuar, ku do të ushtronin aktivitetin e tyre ekonomik.

Pavarësisht euforisë së qeverisë, në Tiranë nisi një debat mbi problemet që kishte kjo marrëveshje, e cila kishte sjellë si pasojë humbj të sipërfaqes së detit nga Shqipëria.

Partia Socialiste në atë kohë në opozitë ankimoi në Gjykatën Kushtetuese marrëveshjen e firmosur nga dy ministrat e Jashtëm, Lulzim Basha dhe Dora Bakojanis në Tiranë.

Një vit më vonë në 15 prill 2010, gjykata rrëzon këtë marrëveshje duke e cilësuar si antikushtetuese dhe gjetur probleme proceduriale dhe substanciale.

Ekspertët janë të bindur se 2009 nuk ishte marrëveshje që përfaqësonte interesin e Shqipërisë. Disavantazhet e palës tonë lidheshin me mungesën e vijës së drejtë bazë që mbylltë të gjitha gjiret si dhe dhënia e të njëjtës peshës si ishujve që përfaqësonin Greqinë dhe tokës kontinentale që në këtë rast ishtë tokë shqiptare.

Një tjetër shkelje sipas vendimit të Gjykatës Kushtetuese është mungesa e plotëfuqisë nga Presidenti i Republikës për grupin negociator. Një pikë që u përdor nga gjykata për të rrëzuar këtë marrëveshje.

Turqia është një palë e interesuar për ndarjen e kufitit detar mës Greqisë dhe Shqipërisë. Në 2020 në mediat turke u publikua një intervistë e një ish-admirali turk që tregonte se si kishin njoftuar palën shqiptare se çfarë do të thoshte marrëveshja e 2009-s. Arritja e një marrëveshjeje me Shqipërinë mund të përdorej si precedent në ndarjen e detit mes Greqisë dhe Turqisë.

Vendimi i Gjykatës Kushtetuese ka gjetur edhe disa shkelje të tjera që kanë të bejnë me tejkalimin e kompetencave të grupit negociator. Sipas gjykatës me Greqinë është negociuar edhe ndarja e detit territorial dhe jo shelfi e zona ekskluzive ekonomike. Ky vendim i ktheu negociatat në pikën zero dhe qeveria e Sali Berishës deri në vitin 2013 kur u largua nga pushteti nuk tentoi që të negociojë një marrëveshje tjetër me Greqinë.