Pse astronautët po krijojnë organe njerëzore në hapërsirë?

Andrew Morgan ka parë disa nga gjërat më të këqija që mund t'i ndodhin trupit të njeriut.

Si mjek i fushës së betejës në Ushtrinë Amerikane, ai ka trajtuar ushtarë të rinj, trupat e të cilëve ishin shqyer dhe thyer në shpërthime. 

"Unë kam parë humbjen e gjymtyrëve dhe disa dëmtime shkatërruese si rezultat i shpërthimeve," thotë ai. 

Duke parë procesin e ngadaltë të shërimit, bëri Morgan të mendonte - po sikur indet e reja apo edhe organet e tëra të shtypeshin për të zëvendësuar pjesët e dëmtuara të trupit?

"Aftësia për të transplantuar indet e bëra nga qelizat e vetë personit të dëmtuar do të ishte jashtëzakonisht e dobishme," thotë ai. 

Kjo është arsyeja pse Morgan kreu një seri eksperimentesh të pazakonta gjatë disa muajve vitin e kaluar - në hapësirën kozmike. 

Morgan është gjithashtu një astronaut i NASA-s. 

Në prill të vitit 2020 ai u kthye nga një qëndrim 272-ditor në Stacionin Ndërkombëtar të Hapësirës (ISS). 

Ndërsa ai orbitoi 248 milje (400 km) mbi sipërfaqen e Tokës, Morgan krijoi ind të gjallë, qelizë pas qelize, duke përdorur një printer 3D dhe diçka të quajtur bio-bojë. 

“Është pak a shumë i ngjashëm me një fishek printeri në shtëpi", thotë Morgan për pajisjet që ai përdori. 

Deri më tani, është kaq e thjeshtë. Por ka një arsye pse Morgan dhe astronautja tjetër, mikja e tij Christina Koch po bënin këto eksperimente ndërsa ishin në orbitë.

"Kur jeni duke shtypur një pjesë indesh 3D në Tokë, ekziston një tendencë që ato të shpërbëhen si pasojë e gravitetit," thotë ai. "Indet kërkojnë një lloj skele [të përkohshme, organike] për të mbajtur gjithçka në vend, veçanërisht në zgavra si dhomat e zemrës. Por ju nuk mund të keni këto efekte nëse ndodheni në një mjedis me gravitet, prandaj këto eksperimente kanë ka qenë kaq e vlefshme ".

Mjedisi mikro-gravitues i ISS ishte ideal për të provuar Facilitetin e Fabrikimit Bio , i cili filloi punën në orbitë në 2019 dhe pritet për një azhurnim të dhënash në 2021.

I zhvilluar nga kompanitë amerikane Techshot dhe NScrypt, është krijuar për të shtypur qelizat e njeriut në organe me formë. 

Fillimisht Morgan po e përdorte atë për të provuar printime të indeve të ngjashme me zemrën me trashësi në rritje. 

Në fund të fundit, megjithatë, ekipi që qëndron pas teknologjisë shpreson të përsosë pajisjet në mënyrë që ato të mund të shtypin organe të tëra njerëzore në hapësirë, të cilat mund të përdoren në transplantime.

Shtypja e organeve njerëzore nuk është aq trillim shkencor sa tingëllon. 

Një numër i ndërmarrjeve bio-teknologjike janë duke punuar në qasje të ndryshme, të cilat synojnë të përdorin qelizat e vetë pacientit për të bërë ind të ri. 

Në shumicën e rasteve ato ri-programojnë qelizat duke ndjekur një proces, i cili ishte fitues i Çmimit Nobel, që u zhvillua një dekadë më parë për t'i kthyer ato në qeliza staminale, të cilat më pas janë teorikisht të afta të zhvillohen në çdo pjesë të anatomisë njerëzore.

Duke pasur parasysh ushqyesit, këto mund të induktohen në llojin e qelizës së zgjedhur. 

Duke krijuar qelizat staminale në një hidrogel që mund të ndërtohet në skelë për të ndaluar shkatërrimin e strukturës, ato do të mund të përdoren sipas preferencës në ind të gjallë dhe funksionojnë.  

"Ne tashmë kemi prodhuar ind që është përdorur për transplante në kafshë dhe ka qënë një sukses.”, shpjegon Itedale Redëan, zyrtari shkencor për Cellink, kompania e parë që po punon me bio-bojën. 

"Hapi i madh do të jetë vendosja e indeve të tilla në njerëz."

Redwan beson se mund të kalojnë 10-15 vjet para se indet dhe organet plotësisht funksionale të shtypura në këtë mënyrë të përdoren për transplante në njerëz.

Shkencëtarët tashmë kanë treguar se është e mundur të shtypen indet themelore dhe madje edhe mini-organet. 

Në vitin 2018, një ekip në Universitetin e Newcastle shtypi kornezat e para njerëzore , ndërsa një grup në Universitetin e Tel Avivit prodhoi një zemër në miniaturë duke përdorur inde njerëzor nga një pacientë.

Burimi: BBC Përshtati: MCNtv.al