IAEA: Nuk ka rrezatim të rrezikshëm nga centralet bërthamore iraniane

Agjencia Ndërkombëtare për Energjinë Atomike (IAEA) ka shprehur shqetësim të thellë për përshkallëzimin e sulmeve ushtarake në Iran dhe rajonin e Lindjes së Mesme, duke paralajmëruar për rrezikun e mundshëm të incidenteve radiologjike. 

Në një seancë të posaçme të Bordit të Guvernatorëve, Drejtori i Përgjithshëm i IAEA theksoi se deri më tani nuk ka të dhëna për dëmtime në objektet bërthamore iraniane, por situata mbetet serioze dhe kërkon përmbajtje maksimale për të shmangur pasoja të rënda për sigurinë bërthamore në rajon. 

Të gjithë ne po ndjekim me shqetësim sulmet ushtarake në Republikën Islamike të Iranit dhe në Lindjen e Mesme. Agjencia reagoi menjëherë, në përputhje me mandatin e saj, duke u përqendruar te mundësia e emergjencave radiologjike si pasojë e operacioneve ushtarake. Qendra e Incidentit dhe Emergjencave e IAEA-s është në funksion, me një ekip të dedikuar që po mbledh informacion dhe po vlerëson situatën, duke pasur parasysh vështirësitë në komunikim për shkak të konfliktit. Rrjeti rajonal i monitorimit të sigurisë është vendosur në gatishmëri dhe është në kontakt të vazhdueshëm me ne. Deri tani, nuk është konstatuar rritje e niveleve të rrezatimit mbi nivelin normal në vendet që kufizohen me Iranin. Sa i përket objekteve bërthamore në Iran, deri në këtë moment nuk ka asnjë tregues se ndonjë prej tyre – përfshirë Centralin Bërthamor të Bushehrit, Reaktorin Kërkimor të Teheranit apo objekte të tjera të ciklit të karburantit bërthamor – është dëmtuar ose goditur. Përpjekjet për të kontaktuar autoritetet rregullatore bërthamore iraniane përmes Qendrës së Emergjencave vazhdojnë, por deri tani nuk ka pasur përgjigje. Shpresojmë që ky kanal i domosdoshëm komunikimi të rivendoset sa më shpejt. Irani dhe shumë vende të tjera në rajon që janë goditur nga sulme ushtarake kanë centrale bërthamore dhe reaktorë kërkimorë në funksion, si edhe vende magazinimi të karburantit. Kjo rrit rrezikun për sigurinë bërthamore. Emiratet e Bashkuara Arabe kanë katër reaktorë bërthamorë në funksion; Jordania dhe Siria kanë reaktorë kërkimorë. Bahreini, Iraku, Kuvajti, Omani, Katari dhe Arabia Saudite janë gjithashtu goditur nga sulme. Të gjitha këto vende përdorin aplikime bërthamore në forma të ndryshme. Për këtë arsye, ne bëjmë thirrje për përmbajtje maksimale në të gjitha operacionet ushtarake. 

 

Në përputhje me objektivat e IAEA-s, siç parashikohen në Statutin e saj, përsëris thirrjen time që të gjitha palët të tregojnë përmbajtje maksimale për të shmangur përshkallëzimin e mëtejshëm. Dua të rikujtoj rezolutat e mëparshme të Konferencës së Përgjithshme, të cilat theksojnë se sulmet e armatosura ndaj objekteve bërthamore nuk duhet të ndodhin kurrë, pasi mund të çojnë në çlirime radioaktive me pasoja të rënda brenda dhe përtej kufijve të shtetit të sulmuar. Për të garantuar në afatgjatë që Irani të mos zotërojë armë bërthamore dhe për të ruajtur efektivitetin e regjimit global të mospërhapjes, duhet të rikthehemi te diplomacia dhe negociatat. Agjencia do të vazhdojë të monitorojë situatën, duke përdorur ekspertizën dhe rrjetin e saj ndërkombëtar. Ne do të raportojmë për çdo pasojë radiologjike të aktiviteteve ushtarake dhe jemi gati të këshillojmë dhe mbështesim shtetet anëtare në rast se preket siguria bërthamore. 

 

Siç e dini, kam qenë i përfshirë drejtpërdrejt në përpjekjet për një zgjidhje diplomatike lidhur me programin bërthamor të Iranit. Kam marrë pjesë në dy raundet e fundit të konsultimeve në Gjenevë, duke ofruar këshilla teknike dhe të paanshme nga IAEA. Këtë herë nuk u arrit një marrëveshje. Është e kuptueshme që të gjithë ndjejmë zhgënjim. Përdorimi i forcës ka qenë pjesë e marrëdhënieve ndërkombëtare që nga kohët e lashta. Por ai është gjithmonë opsioni më pak i dëshiruar. Jam i bindur se zgjidhja e qëndrueshme e këtij konflikti të hershëm gjendet në tryezën diplomatike. IAEA do të jetë aty, e gatshme të luajë rolin e saj thelbësor sa herë që të kërkohet. Kur bëhet fjalë për çështje bërthamore, është thelbësore që të ketë një kuptim të qartë për përmbajtjen dhe mënyrën e verifikimit të çdo marrëveshjeje. Diplomacia është e vështirë, por kurrë e pamundur. Diplomacia bërthamore është edhe më e vështirë, por sërish jo e pamundur. Nuk është çështje nëse do të rikthehemi në tryezën e bisedimeve, por kur – dhe kjo duhet të ndodhë sa më shpejt të jetë e mundur. 

 

Zoti Kryetar, Shkëlqesi, 

 

Në përmbyllje, dua të theksoj se kam qenë në kontakt të ngushtë me shtetet anëtare të prekura në rajon. IAEA ka njohuri të detajuara për natyrën dhe vendndodhjen e materialeve bërthamore dhe radiologjike në rajon, si dhe udhëzime të qarta për veprim në rast se një sulm apo aksident shkakton çlirim radioaktiv. Ne kemi gjithashtu kapacitetin për të ofruar ndihmë të drejtpërdrejtë nëse është e nevojshme. Situata aktuale është shumë shqetësuese. Nuk mund të përjashtojmë mundësinë e një çlirimi radioaktiv me pasoja serioze, përfshirë nevojën për evakuimin e zonave të mëdha, madje sa qytete të mëdha ose edhe më të mëdha. Ajo që mund t’ju siguroj është se IAEA është në gatishmëri, duke punuar me shtetet anëtare, duke mbajtur të informuar komunitetin ndërkombëtar dhe e përgatitur të reagojë menjëherë nëse cenohet siguria bërthamore.