A janë vërtet të ndryshme çrregullimet psikologjike si ankthi dhe depresioni nga njëri-tjetri? Apo mund të jenë pjesë e së njëjtës sindromë?
Një studim i fundit, nga David Barlow dhe kolegët e tij nga Universiteti i Bostonit, i botuar në tetor 2021 të Current Directions in Psychological Science, sugjeron disa çrregullime psikologjike të tilla si çrregullimet e ankthit, çrregullimet e humorit, çrregullimi i stresit posttraumatik (PTSD), çrregullimi obsesiv-kompulsiv (OCD) dhe çrregullimet disociative, tw cilat janë variacione të së njëjtës sindromë. Dhe në qendër të kësaj sindrome është neurotizmi.
Tipari i personalitetit të neurotizmit
Shumë vite më parë, psikologu Hans Eysenck sugjeroi se sëmundjet mendore vijnë nga ndërveprimet midis ngjarjeve stresuese dhe tipareve të personalitetit, neurotizmit.
Çfarë është neurotizmi?
Në një intervistë, David Barlow e përkufizoi neurotizmin si "prirje për të përjetuar emocione të shpeshta dhe intensive negative në përgjigje të burimeve të ndryshme të stresit së bashku me një ndjenjë të përgjithshme të pamjaftueshmërisë dhe perceptimeve të mungesës së kontrollit mbi emocionet e forta negative dhe ngjarjet stresuese".
Natyrisht, kur dikush beson se ngjarjet sfiduese dhe potencialisht stresuese janë të paparashikueshme dhe të pakontrollueshme, ata kanë më shumë gjasa t'i shmangin ngjarjet ose të përgjigjen negativisht si ndaj ngjarjeve ashtu edhe ndaj përvojave negative emocionale.
Një mënyrë se si njerëzit neurotikë përpiqen të reduktojnë ose parandalojnë emocionet negative është përmes përballjes shmangëse. Disa shembuj të përballjes shmangëse janë shpërqendrimi, kërkimi i sigurisë, shmangia e aktiviteteve ose situatave që provokojnë ankth dhe përfshirja në sjelljet e sigurisë. Edhe shqetësimi mund të shoqërohet me përballje shmangëse, pasi funksioni i shqetësimit është mbrojtja e individit nga përjetimi i drejtpërdrejtë i emocioneve të pakëndshme.
Për shkak se përballja shmangëse redukton përkohësisht shqetësimin, mund të duket si një strategji e mirë afatgjatë për reduktimin e emocioneve negative. Por nuk është kështu. Në planin afatgjatë, njerëzit që përdorin përballjen shmangëse shpesh përjetojnë emocione më të shpeshta ose më intensive të neveritshme.
Për më tepër, përfshirja në shmangien e sjelljes do të thotë se ka më pak mundësi për të sfiduar bindjet e gabuara të dikujt. Pra, mësimi korrigjues nuk ndodh kurrë. Për shembull, një person me një fobi ndaj qenve që i shmang qentë gjatë gjithë kohës, nuk mëson kurrë se shumica e qenve janë të padëmshëm.
Një model i ri i çrregullimeve emocionale
Pra, ajo që ruan si neurotizmin ashtu edhe çrregullimet emocionale është "përballimi shmangës i motivuar nga emocionet". Siç vënë në dukje autorët, "është ky reaktivitet i neveritshëm ndaj përvojave emocionale dhe përballja shmangëse e motivuar nga emocionet që formojnë urën nga neurotizmi te çrregullimet emocionale dhe që janë mekanizmi funksional transdiagnostik thelbësor për të gjitha çrregullimet e emocioneve."
Por natyra e përballjes shmangëse dhe emocionet e veçanta të shmangura nuk janë të njëjta në njerëz të ndryshëm. Përvojat unike të të mësuarit të një personi ndërveprojnë me shkasin ose fokusin e përvojave të tyre emocionale, gjë që më pas shkakton një përgjigje të veçantë negative emocionale. Kjo përgjigje, në varësi të predispozicionit gjenetik të individit (d.m.th. niveli i neurotizmit të tyre), mund të rezultojë në një çrregullim emocional (ose pa çrregullim fare).
Merrni parasysh fobitë. Përvojat e të nxënit janë të rëndësishme në zhvillimin e fobive. Për shembull, një fëmijë neurotik zhvillon një fobi qeni pasi është kafshuar nga një qen, ndërsa një fëmijë tjetër neurotik zhvillon fobi sociale në vend të kësaj, nga vëzhgimi i sjelljes ankthioze të prindërve në situata sociale.
Po një person që nuk zhvillon ndonjë fobi apo sëmundje mendore? A do të thotë kjo që personi nuk ka përjetuar kurrë një shkaktar të mundshëm? Aspak. Në të vërtetë, shkaktarët (p.sh., humbja, trauma) janë mjaft të zakonshme.
Por njerëzit me një nivel të ulët të neurotizmit zakonisht janë në gjendje t'i përgjigjen emocioneve negative që po përjetojnë në një mënyrë të shëndetshme dhe përshtatëse pa shmangur ose shtypur emocionet e tyre. Pra, ata nuk zhvillojnë një sëmundje mendore.
Megjithatë, përqindja e vogël e popullsisë që zhvillon çrregullime paniku dhe çrregullime të tjera emocionale, përgjigjet në mënyra jo-përshtatëse te këta individë, "prania e një temperamenti neurotik së bashku me përvojat e hershme të të mësuarit predispozojnë ndjeshmëri ndaj disa emocioneve.”
Trajtimi i çrregullimeve emocionale
Sa i përket trajtimit, Barlow dhe kolegët e tij kanë zhvilluar një ndërhyrje konjitive të sjelljes të quajtur protokolli i unifikuar për trajtimin transdiagnostik të çrregullimeve emocionale. Protokolli përfshin tetë module:
Vendosja e qëllimeve dhe ruajtja e motivimit: Identifikimi i problemeve dhe qëllimeve, diskutimi i motivimit për ndryshim, vlerësimi i të mirave dhe të këqijave të ndryshimit, etj.
Kuptimi i emocioneve: Mësimi rreth emocioneve (p.sh., ankthi, zemërimi, faji) dhe funksionet, shkaktarët dhe pasojat e tyre.
Ndërgjegjësimi për emocionet: Rritja e ndërgjegjësimit për emocionet, veçanërisht në një mënyrë të përqendruar tek e tashmja dhe jo-gjykuese.
Fleksibiliteti kognitiv: Mësoni të njihni "kurthet e të menduarit" dhe rritjen e fleksibilitetit njohës duke u angazhuar në rivlerësimin kognitiv (d.m.th. duke ndryshuar mënyrën se si dikush mendon për një situatë).
Kundërshtimi i sjelljeve emocionale: Njohja dhe zëvendësimi i sjelljeve jopërshtatëse të drejtuara nga emocionet (p.sh., zvarritja, shmangia, vetëdëmtimi).
Kuptimi dhe përballja me ndjesitë somatike: Ekspozimi i përsëritur ndaj ndjesive të pakëndshme trupore (p.sh., rrahje të shpejta të zemrës, marramendje) për të rritur tolerancën ndaj ndjesive.
Ekspozimet emocionale: Ekspozimi i përsëritur ndaj nxitësve emocionalë, siç janë ndjesitë dhe situatat kërcënuese, në mënyrë që të rritet toleranca emocionale.
Njohja e arritjeve dhe tw parit drejt së ardhmes: Rishikimi i përparimit të pacientit dhe diskutimi i planeve të ardhshme për ruajtjen e përfitimeve.
Siç shihet, në vend që të fokusohet në shkaktarët e çrregullimeve specifike psikologjike, protokolli i unifikuar për trajtimin transdiagnostik të çrregullimeve emocionale trajton atë që është e zakonshme për shumë çrregullime emocionale: prirjen për të reaguar negativisht ndaj përvojave emocionale dhe tendencën për përballje shmangëse.
Sipas një rishikimi të kohëve të fundit, protokolli i unifikuar për trajtimin transdiagnostik të çrregullimeve emocionale duket efektiv në trajtimin e çrregullimit të personalitetit, ankthit, depresionit, çrregullimit të ankthit të përgjithësuar, çrregullimit të panikut (si me dhe pa agorafobi), çrregullimet obsesiv-kompulsive dhe fobitë.
MCN TV është një televizion gjeneralist, i cili përfshin emisione, seriale, filma, dokumentarë etj. Ky televizion ka në dispozicion të tij katër studio televizive të pajisura me teknologjinë bashkëkohore.
