
Hajmalitë dhe besëtytnitë e lidhura me to, vazhdojnë të jenë prezentë në masë në popullatën shqiptare.
Teologu Miron Cako, i ftuar në programin e mëngjesit “Zgjohu me MCN”, thotë se hajmalitë njihen që nga paganizmi, ndërkohë që deri në ditët e sotme vijojnë të përkrahen nga mendime primitive.
Hudhra ose disa objekte të tjera që njerëzit i mbajnë si fatsjellëse, ose në gjuhën popullore si hajmali, janë që në kohë të lashta, vijnë që nga paganizmi.
Janë mendime foshnjarake të njerëzve të cilët në primitivitetin e tyre duke mos ditur edhe si ti shpjegonin elemente e natyrës për tu mbrojtura nga mbinatyrorja, ose nga ata qe ato e quanin zota ose perëndi, i përdornin këto gjëra që i jepnin konotacion fetar, dhe i mbanin si objekte mbrojtëse ose fatsjellëse.
Teologu Caku, shpjegon se si janë pranuar si hajmali hudhra dhe patkoi në besëtytnitë e njerëzve, ndërkohë që tallim veten duke besuar diçka që nuk ka fuqi metafizike.
Hudhra- është një perime por nuk mund të themi se ka fuqi metafizike, përtej asaj fizikes që të të mbroj nga ajo që është metafizike, përtej asaj që nuk e shohim.
Problemi është se e tallim veten sepse e ulim mendimin. Primitivët ata që nuk e dinin edhe mund të justifikohen por ne jemi të arsimuar dhe dimë, dhe i ndajmë gjërat në natyre dhe mbinatyrore, dimë që hudhra është thjesht një perime asgjë më tepër.
Patkoi- ka shpjegim shumë qesharak, kur erdhi si element besëtytnie. Dimë që kali nuk ka pas patkua por ja bënë ne, dhe kur doli dheu krijua ideja e patkoit, u pa se kishte rendiment sepse ecte më shumë dhe punonte më shumë dhe u duk se bëri fuqinë.
Konotacioni erdhi deri aty se duke parë një patkua në tokë, ti mendon se ke marrë fuqinë e kalit dhe fuqinë e tij dhe filluan ta vendosnin kudo, duke krijuar idenë se kjo të mbron nga syri keq, etj. Asgjë tjetër është e sajuar.
Cako, përsa më lart, i quan hajmalitë thjesht krijesa të fantazisë njerëzore, të nxitura nga djalli si gënjeshtra për të besuar se me to zgjidhen problemet e njerëzve në jetë.
Çfarë janë këto hajmalitë ose besëtytnitë janë krijesa të fantazisë njerëzore.
Këto përhapen sepse pas tyre qëndron regjia e fshehtë, demoniake, sepse djalli është babai i gënjeshtrës që gjithmonë loz me padituritë e njerëzve dhe nxit fantazinë, frikërat dhe manovrat dhe ne bëjmë sikur këto janë zgjidhja e problemit.
Nga qenia mendore që është njeri, biem në primitivitet dhe nuk e fusim logjikën fare në punë.



