Zbulohen shenja të mundshme jete në Mars

Një mostër e marrë nga roveri Perseverance i NASA-s nga shkëmbinj të formuar miliarda vjet më parë nga sedimenti në fund të një liqeni përmban shenja të mundshme të jetës së lashtë mikrobike në planetin Mars, sipas shkencëtarëve, megjithëse mineralet e vërejtura në mostër mund të formohen edhe përmes proceseve jobiologjike.

Zbulimi, i detajuar në një studim të botuar të mërkurën në revistën Nature, përfaqëson një nga provat më të mira deri më sot në lidhje me mundësinë që fqinji planetar i Tokës dikur të ketë pasur jetë.

Shkencëtarët thonë se vetëm analizat e ardhshme laboratorike do të mund të sqarojnë nëse këto janë vërtet shenja të mikrobeve të lashta marsiane apo të proceseve jobiologjike.

Krateri Jezero u zgjodh si vendi i uljes për Perseverance sepse ruan gjurmë të një delte të lashtë lumi. Shkencëtarët besojnë se miliarda vjet më parë, ai ishte një pellg liqeni i ushqyer nga përrenj, duke ofruar kushte ideale për sedimentimin e argjilave dhe mineraleve. Janë pikërisht këto shtresa që mbajnë prova të së kaluarës klimatike dhe gjeologjike të Marsit. 

Që nga mbërritja e tij, Perseverance ka mbledhur tridhjetë mostra, të ruajtura në shishe titaniumi, të destinuara për një mision të ardhshëm kthimi në Tokë.

Zbulimi ka të bëjë me materiale nga rajoni Bright Angel, një zonë me sedimente të kuqërremta të formuara nga depozitat e baltës dhe argjilës së transportuar nga uji. Në vitin 2024, roveri mblodhi mostrën e quajtur “Sapphire Canyon”, e cila përmbante gjurmë kimike të konsideruara tejet interesante. Falë krahut të tij robotik dhe instrumenteve në bord, Perseverance mund të analizonte përbërjen e shkëmbinjve dhe të ruante pluhurin marsian për studime të ardhshme.

Të dhënat e mbledhura tregojnë praninë e molekulave organike me bazë karboni dhe mineraleve të tilla si vivianiti (fosfati i hekurit) dhe greigiti (sulfidi i hekurit). Në Tokë, këto substanca shpesh shoqërohen me mjedise ujore dhe proceset biologjike të mikroorganizmave që ushqehen me lëndë organike. 

Lidhja midis karbonit dhe këtyre mineraleve e bën mostrën një nga më premtueset e zbuluara ndonjëherë në Mars. Megjithatë, të njëjtat molekula mund të formohen edhe përmes reaksioneve thjesht kimike, pa asnjë ndërhyrje biologjike.

Këta shkëmbinj janë veçanërisht interesantë sepse përmbajnë karbon dhe minerale që mund të jenë formuar në kushte të banueshme. Por nevojitet konfirmim i mëtejshëm.

Joel Hurowitz, autori kryesor i studimit dhe profesor në Universitetin Stony Brook, deklaroi: “Nuk mund të themi se kemi gjetur jetë në Mars. Një shpjegim i mundshëm është prania e mikrobeve të lashta, por ka edhe skenarë alternativë, jo-biologjikë.”

Fotografitë dhe analizat mikroskopike zbulojnë praninë e formacioneve heterogjene që shkencëtarët i kanë quajtur “fara lulëkuqeje” dhe “njolla leopard”.

Këto struktura, të cilat i ngjajnë kokrrizave dhe njollave, përmbajnë përqendrime karboni dhe mineralesh në përputhje me proceset biologjike. 

Një zonë e quajtur “Tempulli i Apollonit” ka përqendrimin më të lartë të vivianitit dhe greigitit, të kombinuar me molekula organike, një gjetje që të kujton mjedise të ngjashme tokësore të karakterizuara nga aktiviteti mikrobik.

Misioni Perseverance koordinohet nga NASA në bashkëpunim me qendra kërkimore dhe universitete anembanë botës. Studimi i botuar në Nature është punë e një ekipi ndërkombëtar shkencëtarësh, duke përfshirë kontribute nga Instituti Kombëtar Italian për Astrofizikë (INAF). Pjesëmarrja e komunitetit shkencor evropian tregon rëndësinë globale të kërkimit të astrobiologjisë dhe interesin në rritje për hipotezën se Marsi dikur kishte kushte të favorshme për jetën.

Objektivi kryesor i misionit Perseverance është mbledhja e mostrave për t’u kthyer në Tokë për analiza gjithëpërfshirëse. Megjithatë, projekti Mars Sample Return, i cili do të lejonte transferimin e materialeve, aktualisht është bllokuar për shkak të kostos së tij të vlerësuar prej rreth 11 miliardë dollarësh. NASA ka sugjeruar një shtyrje deri në vitet 2040, një afat kohor që ka ngritur shqetësime në komunitetin shkencor. Zbulimi i njoftuar sot mund të ndihmojë në rigjallërimin e projektit, duke pasur parasysh rëndësinë e tij strategjike.